İnsan bir bütündür — zihni, aklı, egosu, benliği, kalbi ve ruhuyla. Bu unsurları ayrı ayrı anlamlandırmaya çalışsak da insan, varlığının bütünlüğü içinde bir uyuma sahiptir. Ne var ki bu doğanın özünü kavrayamadığında, kişi kendi varlığını sevgi ve şefkatle kucaklayamaz.
İnsan bir nehir gibidir; bazen taşkın ve coşkun, bazen sakin ve duru… Toplum, bu nehrin yatağını şekillendirmeye çalışır. Doğduğumuz andan itibaren bize neyi yapmamız, neyi yapmamamız gerektiği öğretilir.
Yalan söylemek, çalmak, iftira atmak gibi eylemlerden kaçınmamız istenirken; dürüstlük, yardımseverlik ve iyi karakter gibi erdemler bize ideal olarak sunulur. Ancak bu öğretiler, insanın içinde kaçınılmaz bir çatışma yaratır. Kişi kimi zaman kendisinin reddettiği bir eylemin içinde bulur kendini, kimi zaman da başkalarının böyle eylemlerini gördüğünde içsel bir sarsıntı yaşar.
Peki bu sarsıntılar, insanın gerçek doğasını keşfetmesi için bir davet olabilir mi?
İnsan bir evren gibidir. Sonsuz olasılıklarla donatılmış, içinde hem ışığı hem de gölgeyi barındıran bir varlık. Kişi bu çelişkileri kendi içinde tanımalı ve yargılamadan kabul etmelidir. Çünkü ancak kabul edilen bir gerçek dönüştürülebilir. Kendi doğasını inkâr eden insan, kendi varlığını da inkâr eder ve böylece potansiyelini gerçekleştiremez.
Bir köpeği düşünün… Havlamasıyla, sadakatiyle, kimi zaman ısırmasıyla bile bir bütündür — ve bunlar onun doğasının parçaları olarak kabul edilir. Oysa insan, kendi içindeki çelişkileri ve farklı yönleri kabul etmekte zorlanır.
İnsan bir bahçe gibidir; içinde hem güller hem dikenler büyür. Eğer mis kokulu çiçeklere hayran kalıp dikenlerden korkar ve onları yok etmeye çalışırsak, bahçenin doğasını bozmuş olmaz mıyız?
Oysa gerçek bilgelik, hem gülleri hem de dikenleri kabul etmekte yatar.
Ve insanın gölgeleri…
İnsan kendi gölge tarafını inkâr ettiği sürece, onunla çatışma içinde kalacaktır. Kabul etmekten kaçındığı her duygu, her yön, farkında olmadan onu ele geçirir ve güçlenir. İçindeki karanlıktan kaçtıkça, o karanlık daha da güçlenir. Oysa insan gölgelerini tanıdığı ve onlara sevgi ve şefkatle yaklaştığı anda, içsel bir dengeye ulaşır. İçindeki ışık ve karanlık birlikte dans ettiğinde, insan kendi varlığını bilinçli bir şekilde yönlendirmeye başlar. Seçimlerinin farkına varır, eylemlerinin sorumluluğunu üstlenir ve özgür iradenin gerçek anlamını kavrar. Özgür irade tam da burada devreye girer. İnsanın içinde hem iyiliğin hem kötülüğün tohumları vardır. Peki hangi tohumu sulayacağız? Hangisinin büyümesine izin vereceğiz?
Toplum, insanların yalnızca iyi olmalarını bekler. Ama unuttuğumuz gerçek şudur: her insan içinde tüm potansiyelleri taşır.
Başkalarına yönelik katı beklentilerimiz hayal kırıklığına dönüşür. Aynı şey anne, baba, çocuk ve arkadaş kavramlarımız için de geçerlidir. Bir annenin yalnızca şefkatli ve fedakâr olmasını bekleriz; oysa anne de bir insandır ve onun da içinde tüm potansiyeller bulunur. Beklentilerimiz karşılanmadığında hayal kırıklığına uğramamızın sebebi, insanı dar kalıplara sığdırma çabamızdır.
Aynaya baktığımızda, görmek istediğimiz yansımayı mı, yoksa gerçeği mi seyrediyoruz?
İnsanları kalıplara hapsetmek, aynanın üzerine bir maske koyup gerçek görüntüsünü değiştirmeye çalışmak gibidir. Oysa insan bir bütündür — etiketlerden bağımsız, ruhunun tüm renkleriyle var olur. Bir kişiyi olduğu gibi görebildiğimizde, içimizde de bir dönüşüm başlar.
O zaman hem kendimize hem de başkalarına daha geniş bir perspektiften bakarız ve hayatın gerçeklerini kabul ederek daha derin bir anlayış geliştiririz.
Peki kendi gölgelerimize bakma cesaretini gösterebilir miyiz?
Kendi ışığımızı keşfedebilmek için karanlığımızla yüzleşmeye hazır mıyız? İnsanı anlamak, hayatı anlamaktır. Hayat ise iç huzurun kapılarını ancak onu yargılamadan kabul ettiğimizde aralar…
Felsefi ve Ruhsal Bakış Açıları
Büyük düşünürler ve manevi öğretiler, insanın doğasına dair derin içgörüler sunmuşlardır:
Mevlânâ Celâleddin Rûmî: “İnsan, evrenin özüdür. Aradığın her ne ise, onu kendinde ara.”
Sokrates: “Kendini bil.” İnsanın kendi doğasını keşfetmesi, bilinçli bir yaşamın temelidir.
Carl Jung: “İnsan ışık figürlerini hayal ederek değil, karanlığı bilinçli kılarak aydınlanır.” İnsan ancak içindeki hem karanlığı hem ışığı kabul ettiğinde büyüyebilir.
Lao Tzu: “Işığın olduğu yerde gölge de vardır.” İnsan doğasındaki karşıtlıkları kabul etmek, içsel dengeyi bulmanın anahtarıdır.
Bu bakış açılarından şu sonuca varabiliriz: insan hem ışığını hem gölgesini kucaklamalıdır. Ancak bu kabulle birlikte kişi, gerçek özgürlüğü ve gerçek potansiyelini tanıyabilir.
“İnsanın dış dünyada gördüğü ve yargıladığı her şeyi, aslında içinde de yargılar — ama bunun farkında değildir. Dış dünyada sevemediği şeyi, içinde de sevemez.”
“İnsan, kendi içinde kabul edemediğini başkalarında da kabul edemez.”
“Dışarıdan alamadığı sevgi, ilgi ve değeri, insan kendine de sunamaz; başkalarına da veremez.”
“Bir başkasına karşı hissettiğimiz her duygu, aslında kendimize nasıl baktığımızın bir yansımasıdır.”
— İlknur Aksüt Çilingir